Het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid is een Nederlandse regelgeving die sinds 1 juli 2018 van kracht is. Deze wetgeving verplicht overheidsinstanties om hun websites en mobiele applicaties toegankelijk te maken voor mensen met een beperking. Het besluit is de Nederlandse implementatie van de Europese Richtlijn 2016/2102 en stelt specifieke eisen aan digitale toegankelijkheid volgens de webrichtlijnen en WCAG standaarden. Hiermee wordt beoogd dat online informatie en diensten van de overheid voor iedereen, inclusief mensen met een visuele, auditieve, motorische of cognitieve beperking, bruikbaar zijn.
Wat is het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid?
Het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid is een wettelijke regeling die op 1 juli 2018 in werking is getreden. Het vormt de Nederlandse uitwerking van de Europese Richtlijn 2016/2102, die gericht is op het verbeteren van de toegankelijkheid van websites en mobiele applicaties in de publieke sector. De term ’tijdelijk’ in de naam verwijst naar het feit dat deze regeling uiteindelijk zal worden opgenomen in meer permanente wetgeving.
Het hoofddoel van dit besluit is het waarborgen dat overheidswebsites en -apps bruikbaar zijn voor alle burgers, inclusief mensen met een beperking. Dit past binnen het bredere streven naar een inclusieve digitale samenleving waarin iedereen gelijkwaardig kan participeren.
De reikwijdte van het besluit omvat alle digitale informatie en diensten die door overheidsinstanties worden aangeboden via websites en mobiele applicaties. Het stelt concrete technische eisen en verplicht organisaties om een toegankelijkheidsverklaring te publiceren waarin de stand van zaken rond digitale toegankelijkheid wordt toegelicht.
Voor wie geldt het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid?
Het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid is primair van toepassing op overheidsinstanties in Nederland. Hieronder vallen:
- Rijksoverheid (ministeries en uitvoeringsorganisaties)
- Provincies
- Gemeenten
- Waterschappen
- Zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s)
- Publiekrechtelijke organisaties
Ook semipublieke organisaties die overwegend door de overheid worden gefinancierd of bestuurd vallen onder de regelgeving. Denk hierbij aan onderwijsinstellingen, zorginstellingen met een publieke taak en organisaties die diensten verlenen namens de overheid.
Voor private organisaties geldt het besluit niet direct, maar voor bedrijven die samenwerken met overheden of diensten leveren aan publieke instanties kan naleving van de toegankelijkheidseisen wel een contractuele verplichting zijn. Bovendien kiezen steeds meer private organisaties ervoor om vrijwillig aan deze standaarden te voldoen, mede vanuit maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Aan welke toegankelijkheidseisen moet je voldoen?
Om te voldoen aan het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid moeten websites en apps conformeren aan de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.1, niveau AA. Deze internationaal erkende standaard bestaat uit vier basisprincipes:
- Waarneembaar: Informatie moet waarneembaar zijn voor alle gebruikers, bijvoorbeeld door alternatieve teksten bij afbeeldingen.
- Bedienbaar: De interface moet bedienbaar zijn, ook met alleen een toetsenbord of via spraakbediening.
- Begrijpelijk: Informatie en bediening moeten begrijpelijk zijn voor verschillende gebruikersgroepen.
- Robuust: Content moet robuust genoeg zijn om betrouwbaar geïnterpreteerd te worden door verschillende browsers en hulptechnologieën.
Naast WCAG 2.1 verwijst het besluit ook naar de Europese norm EN 301 549, die specifieke technische specificaties bevat voor digitale toegankelijkheid. Deze norm omvat alle WCAG-richtlijnen en voegt nog enkele aanvullende eisen toe, specifiek gericht op Europese contexten.
In de praktijk betekent dit dat websites en apps moeten voldoen aan 50 concrete succescriteria die samen het niveau AA van WCAG 2.1 vormen. Voorbeelden hiervan zijn voldoende kleurcontrast, toetsenbordtoegankelijkheid en duidelijke formulieren.
Wat is de deadline voor het implementeren van deze toegankelijkheidsregels?
De implementatie van het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid verloopt gefaseerd. Hierbij zijn verschillende deadlines gehanteerd voor verschillende soorten digitale content:
- Nieuwe websites (gepubliceerd na 23 september 2018): moesten voldoen vanaf 23 september 2019
- Bestaande websites (gepubliceerd vóór 23 september 2018): moesten voldoen vanaf 23 september 2020
- Mobiele applicaties: moesten voldoen vanaf 23 juni 2021
Deze fasering was bedoeld om organisaties voldoende tijd te geven om de nodige aanpassingen door te voeren. Nu deze deadlines zijn verstreken, wordt van alle overheidsinstanties verwacht dat hun digitale kanalen volledig toegankelijk zijn volgens de genoemde standaarden.
Voor nieuwe functionaliteit of content die aan bestaande websites wordt toegevoegd, geldt dat deze direct aan de toegankelijkheidseisen moet voldoen. Bij grote redesigns of nieuwe websites is het raadzaam om toegankelijkheid vanaf de ontwerpfase mee te nemen, aangezien dit kostenefficiënter is dan achteraf aanpassingen doorvoeren.
Wat moet er in een toegankelijkheidsverklaring staan?
Elke overheidsinstantie is verplicht om een toegankelijkheidsverklaring te publiceren op haar website. Deze verklaring moet goed vindbaar zijn, bijvoorbeeld via een link in de footer. In de verklaring moeten de volgende elementen worden opgenomen:
- De mate waarin de website of app voldoet aan de toegankelijkheidseisen (volledig, gedeeltelijk of niet)
- Een opsomming van eventuele onderdelen die niet voldoen, met uitleg waarom
- Alternatieven voor niet-toegankelijke content
- Een feedbackmechanisme waarmee gebruikers toegankelijkheidsproblemen kunnen melden
- Een link naar de handhavingsprocedure bij het College voor de Rechten van de Mens
- De datum waarop de verklaring is opgesteld en wanneer deze het laatst is herzien
De verklaring dient regelmatig bijgewerkt te worden, minimaal eenmaal per jaar of na significante wijzigingen aan de website of app. In Nederland is een standaardmodel beschikbaar dat hiervoor gebruikt kan worden.
Een transparante en eerlijke toegankelijkheidsverklaring wordt meer gewaardeerd dan een onrealistische claim van volledige conformiteit die niet overeenkomt met de werkelijkheid.
Wat zijn de gevolgen als je niet voldoet aan het besluit?
Het niet voldoen aan het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid kan verschillende consequenties hebben voor overheidsorganisaties:
- Klachten van burgers die belemmeringen ervaren bij het gebruik van digitale diensten
- Meldingen bij het College voor de Rechten van de Mens, dat toeziet op de naleving
- Reputatieschade en negatieve publiciteit
- Mogelijke juridische procedures op basis van gelijkebehandelingswetgeving
- Bestuurlijke en politieke verantwoording afleggen over het niet naleven van wettelijke verplichtingen
Hoewel er momenteel geen directe financiële sancties zijn verbonden aan het niet naleven van het besluit, kan de politieke en maatschappelijke druk aanzienlijk zijn. Daarnaast is het belangrijk te beseffen dat het verbeteren van digitale toegankelijkheid niet alleen een wettelijke verplichting is, maar ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid om inclusie te bevorderen.
Hoe kun je je website of app toegankelijk maken?
Om je website of app toegankelijk te maken volgens het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid, zijn verschillende stappen nodig:
- Bewustwording en kennis: Zorg dat alle betrokkenen (ontwerpers, ontwikkelaars, contentmanagers) basiskennis hebben van digitale toegankelijkheid.
- Toegankelijkheidsscan: Laat een nulmeting uitvoeren om te bepalen waar je website of app nu staat.
- Plan van aanpak: Maak op basis van de scan een concreet verbeterplan met prioriteiten.
- Technische aanpassingen: Verbeter de codestructuur, navigatie, formulieren en andere technische aspecten.
- Content optimalisatie: Zorg voor alternatieve teksten bij afbeeldingen, duidelijke koppen, begrijpelijke tekst en toegankelijke documenten.
- Gebruikerstests: Test met echte gebruikers, inclusief mensen met verschillende beperkingen.
- Publiceer een toegankelijkheidsverklaring: Maak transparant wat wel en niet toegankelijk is.
Bij het ontwikkelen van nieuwe websites of apps is het essentieel om toegankelijkheid vanaf het begin mee te nemen in het ontwerp- en ontwikkelproces. Dit is efficiënter dan achteraf aanpassingen doorvoeren.
Wat kun je doen om digitaal toegankelijk te blijven?
Digitale toegankelijkheid is geen eenmalige actie maar een doorlopend proces. Om blijvend aan het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid te voldoen, zijn deze praktijken belangrijk:
- Integreer toegankelijkheid in reguliere werkprocessen en kwaliteitscontroles
- Train nieuwe medewerkers in toegankelijkheidsprincipes
- Voer regelmatig toegankelijkheidstests uit, minimaal bij grote updates
- Houd de toegankelijkheidsverklaring actueel
- Verzamel en verwerk feedback van gebruikers met beperkingen
- Blijf op de hoogte van ontwikkelingen in toegankelijkheidsrichtlijnen
Door digitale toegankelijkheid als standaardonderdeel van digitale dienstverlening te beschouwen, draagt een organisatie bij aan een inclusieve samenleving waarin iedereen kan participeren. Dit sluit aan bij de bredere maatschappelijke beweging naar inclusie en gelijke kansen.
Voor organisaties die hulp nodig hebben bij het implementeren of onderhouden van digitale toegankelijkheid, bieden wij expertise op dit gebied. Onze specialisten hebben ruime ervaring met het toegankelijk maken van websites en applicaties volgens de geldende normen. Neem gerust contact op voor meer informatie over hoe wij kunnen helpen bij het voldoen aan het Tijdelijk Besluit digitale toegankelijkheid.