Een toegankelijkheidsverklaring is wettelijk verplicht voor overheidsorganisaties en semi-overheidsinstanties in Nederland. Dit is vastgelegd in het Besluit digitale toegankelijkheid overheid, gebaseerd op de Europese richtlijn 2016/2102. De verplichting geldt voor websites en mobiele applicaties die na 23 september 2018 zijn gepubliceerd. Voor private organisaties zoals bedrijven is een toegankelijkheidsverklaring niet verplicht, maar wel sterk aanbevolen om digitale inclusie te bevorderen. De verklaring moet up-to-date blijven en jaarlijks worden herzien om aan de wettelijke eisen te blijven voldoen.
Is een toegankelijkheidsverklaring verplicht?
Ja, een toegankelijkheidsverklaring is verplicht voor alle overheidsinstanties en semi-overheidsorganisaties in Nederland. Deze verplichting komt voort uit het Besluit digitale toegankelijkheid overheid, dat de implementatie is van de Europese richtlijn 2016/2102. De wetgeving bepaalt dat alle websites en mobiele applicaties van overheidsinstanties toegankelijk moeten zijn voor alle gebruikers, inclusief mensen met een beperking.
De verplichting geldt sinds 23 september 2018 voor nieuwe websites, sinds 23 september 2019 voor bestaande websites, en sinds 23 juni 2021 voor mobiele applicaties. Elke overheidsinstantie moet op haar website een actuele en nauwkeurige toegankelijkheidsverklaring publiceren waarin staat in hoeverre de website voldoet aan de webrichtlijnen.
Voor private organisaties is een toegankelijkheidsverklaring niet wettelijk verplicht, maar het wordt wel sterk aanbevolen om digitale inclusie te bevorderen en te voldoen aan algemene anti-discriminatiewetgeving.
Wat is een toegankelijkheidsverklaring precies?
Een toegankelijkheidsverklaring is een officieel document waarin een organisatie uitlegt in welke mate haar website of mobiele applicatie voldoet aan de wettelijke toegankelijkheidseisen. Het is in feite een transparante verantwoording over de digitale toegankelijkheid van de online diensten van de organisatie.
De verklaring bevat informatie over:
- De mate waarin de website of app voldoet aan de WCAG-richtlijnen (meestal niveau AA)
- Welke delen van de website of app (nog) niet toegankelijk zijn
- Welke maatregelen de organisatie neemt om de toegankelijkheid te verbeteren
- Alternatieve toegangsmogelijkheden voor niet-toegankelijke content
- Een feedbackmechanisme waar gebruikers toegankelijkheidsproblemen kunnen melden
- Contactgegevens voor vragen over toegankelijkheid
- Verwijzing naar de handhavingsprocedure
Het doel van een toegankelijkheidsverklaring is tweeledig: enerzijds informeert het gebruikers over de huidige staat van toegankelijkheid, anderzijds vormt het een stimulans voor organisaties om continu aan toegankelijkheidsverbetering te werken.
Welke organisaties moeten een toegankelijkheidsverklaring hebben?
De verplichting voor een toegankelijkheidsverklaring geldt specifiek voor de volgende organisaties:
- Overheidsinstanties: Alle bestuursorganen zoals gemeenten, provincies, waterschappen, ministeries en uitvoeringsorganisaties zoals de Belastingdienst en UWV
- Semi-overheidsorganisaties: Publiekrechtelijke instellingen die taken uitvoeren in het algemeen belang zoals onderwijsinstellingen, zorgverzekeraars en woningcorporaties
- Organisaties met een publieke taak: Instellingen die diensten leveren namens de overheid
Private organisaties zonder publieke taak zijn niet wettelijk verplicht om een toegankelijkheidsverklaring te hebben. Toch wordt het voor deze organisaties wel aangeraden vanwege meerdere redenen:
- Het verbetert de gebruikservaring voor alle bezoekers
- Het vergroot het potentiële bereik van de website
- Het toont maatschappelijke verantwoordelijkheid
- Het kan helpen om te voldoen aan algemene anti-discriminatiewetgeving
- Het anticipeert op mogelijke toekomstige wetgeving
De exacte reikwijdte van de wetgeving kan in specifieke gevallen complex zijn. Bij twijfel is het raadzaam juridisch advies in te winnen om te bepalen of een organisatie onder de verplichting valt.
Wat moet er in een toegankelijkheidsverklaring staan?
Een toegankelijkheidsverklaring moet aan bepaalde inhoudelijke eisen voldoen om rechtsgeldig te zijn. De volgende elementen zijn verplicht:
- Conformiteitsstatus: Een duidelijke vermelding van de mate waarin de website of app voldoet aan de WCAG-standaarden (volledig, gedeeltelijk of niet-conform)
- Niet-toegankelijke content: Een overzicht van websiteonderdelen die niet toegankelijk zijn, inclusief de reden waarom (bijvoorbeeld technische beperkingen)
- Alternatieven: Beschrijving van toegankelijke alternatieven voor niet-toegankelijke content
- Datum: De datum waarop de verklaring is opgesteld of voor het laatst is herzien
- Evaluatiemethode: De methode die is gebruikt om de toegankelijkheid te evalueren (bijvoorbeeld een zelfbeoordeling of externe audit)
- Feedbackmechanisme: Een manier waarop gebruikers toegankelijkheidsproblemen kunnen melden en om hulp kunnen vragen
- Handhavingsprocedure: Informatie over de procedure die gebruikers kunnen volgen als de feedback niet naar tevredenheid wordt afgehandeld
De verklaring moet in een toegankelijk format worden aangeboden en gemakkelijk vindbaar zijn op de website, meestal via een link in de footer.
Hoe maak je een goede toegankelijkheidsverklaring?
Voor het opstellen van een effectieve toegankelijkheidsverklaring zijn de volgende stappen aan te raden:
- Toegankelijkheidsonderzoek uitvoeren: Begin met een grondige evaluatie van je website tegen de WCAG 2.1 AA-standaarden. Dit kan via automatische tests, handmatige inspectie en gebruikerstests met mensen met verschillende beperkingen.
- Gebruik het officiële model: De overheid biedt een modeltoegankelijkheidsverklaring aan die voldoet aan alle wettelijke eisen. Gebruik dit model als basis.
- Wees eerlijk en transparant: Vermeld duidelijk welke onderdelen nog niet toegankelijk zijn en wanneer deze verbeterd zullen worden.
- Bied concrete alternatieven: Als bepaalde content niet toegankelijk gemaakt kan worden, zorg dan voor bruikbare alternatieven.
- Zorg voor een duidelijk feedbackmechanisme: Maak het eenvoudig voor gebruikers om toegankelijkheidsproblemen te melden.
- Plaats de verklaring op een logische plek: De toegankelijkheidsverklaring moet gemakkelijk te vinden zijn, bijvoorbeeld via een link in de footer van elke pagina.
- Zorg voor een toegankelijk format: De verklaring zelf moet uiteraard ook toegankelijk zijn voor alle gebruikers.
Het is belangrijk dat de verklaring niet alleen een formaliteit is, maar ook daadwerkelijk bijdraagt aan het verbeteren van de toegankelijkheid. Zie het als een levend document dat regelmatig wordt bijgewerkt.
Wat zijn de gevolgen als je geen toegankelijkheidsverklaring hebt?
Het niet hebben van een toegankelijkheidsverklaring terwijl dit wel verplicht is, kan verschillende consequenties hebben:
- Handhaving: Toezichthouders kunnen handhavend optreden bij het ontbreken van een verplichte toegankelijkheidsverklaring
- Klachten en meldingen: Gebruikers kunnen klachten indienen bij de betreffende organisatie of bij de toezichthoudende instantie
- Reputatieschade: Het niet voldoen aan toegankelijkheidseisen kan leiden tot negatieve publiciteit en imagoschade
- Juridische risico’s: In toenemende mate wordt digitale ontoegankelijkheid gezien als een vorm van discriminatie, wat juridische gevolgen kan hebben
- Beperkt bereik: De website is mogelijk niet bruikbaar voor een deel van de doelgroep, wat kan leiden tot verminderde effectiviteit
Het is belangrijk te beseffen dat de handhaving van de toegankelijkheidswetgeving steeds strenger wordt. De focus ligt momenteel meer op het hebben van een eerlijke verklaring en een verbeterplan dan op 100% conformiteit, maar organisaties moeten wel aantoonbaar bezig zijn met het verbeteren van de toegankelijkheid.
Hoe hou je een toegankelijkheidsverklaring actueel?
Een toegankelijkheidsverklaring is geen statisch document, maar moet regelmatig worden bijgewerkt. Hiervoor gelden de volgende richtlijnen:
- Jaarlijkse evaluatie: Minimaal eenmaal per jaar moet de toegankelijkheid opnieuw worden geëvalueerd en de verklaring worden bijgewerkt
- Bij significante wijzigingen: Na grote updates van de website of app moet de toegankelijkheid opnieuw worden beoordeeld
- Documenteer verbeteringen: Houd bij welke toegankelijkheidsproblemen zijn opgelost en update de verklaring dienovereenkomstig
- Volg gebruikersfeedback op: Gebruik de meldingen van gebruikers om de toegankelijkheid continu te verbeteren
- Blijf op de hoogte van standaarden: Toegankelijkheidsrichtlijnen zoals WCAG worden periodiek bijgewerkt, zorg dat je op de hoogte blijft van de nieuwste ontwikkelingen
Het bijhouden van een actuele toegankelijkheidsverklaring toont niet alleen dat een organisatie voldoet aan de wettelijke verplichtingen, maar demonstreert ook een voortdurende inzet voor digitale inclusie.
Digitale toegankelijkheid is een continu proces. Als dit onderwerp nieuw is voor jouw organisatie, begin dan met een nulmeting en stel een realistisch verbeterplan op. Een deskundige partij kan hierbij ondersteuning bieden. Heb je vragen over hoe je jouw website toegankelijk kunt maken volgens de WCAG-richtlijnen? Neem dan contact op met specialisten die je verder kunnen helpen.